Migrantenstemrecht is de logica zelve

 

AAN de vooravond van het debat in de kamercommissie verdedigen voorzitter Karel De Gucht en zijn collega-fractieleden het verzet van de VLD tegen het migrantenstemrecht (DS 31 januari-1 februari). De Gucht belooft het debat over het migrantenstemrecht in de Kamer op een hoger intellectueel niveau te tillen en scŤnes zoals die in de Senaat te vermijden. Dat siert hem. Om de kwaliteit van het debat nog verder te bevorderen, zou ik van de gelegenheid gebruik willen maken om de heren VLD-kamerleden op een paar foutjes bij de opbouw van hun argumentatie te wijzen.

ANDERE WEBSITES

 www.stemrecht-droitdevote.be

 http://users.skynet.be/stemrecht-voor-migranten

Ze beweren bijvoorbeeld dat er in de wereld maar vijf landen met migrantenstemrecht zijn: Ierland, Nederland, Noorwegen, Zweden en Denemarken. Ze zeggen ook dat sinds 1985, toen Nederland het migrantenstemrecht invoerde, geen enkel land ter wereld nog zo gek is geweest om hetzelfde te doen. ,,De beweging naar het migrantenstemrecht is de jongste twintig jaar gewoon stilgevallen in Europa'', zo lezen we. Vreemd toch dat de VLD-kamerleden, vlak voor een belangrijk parlementair debat, zo slecht geÔnformeerd zijn.

We moeten het anders niet ver over de grens gaan zoeken. In februari 2003 voerde Luxemburg het migrantenstemrecht in. In Europa is het migrantenstemrecht trouwens ook nog ingevoerd in Finland, IJsland, Estland, SloveniŽ, bepaalde kantons van Zwitserland en in de Oostenrijkse deelstaat Wenen. Ook Spanje, TsjechiŽ, Malta en Portugal kennen het migrantenstemrecht, maar dat is op basis van wederkerigheid. Ook Groot-BrittanniŽ is een speciaal geval, vanwege zijn kiesrecht voor onderdanen van het Gemenebest.

In tien van de huidige vijftien EU-lidstaten bestaat vandaag dus een vorm van kiesrecht voor niet-EU-burgers. In zes EU-landen genieten alle categorieŽn van buitenlanders stemrecht op lokaal vlak. In Frankrijk en Duitsland is er inderdaad geen sprake van migrantenstemrecht, maar het thema is er wel al jaren het voorwerp van een heftig politiek debat. In ItaliŽ verraste de post-fascist Gianfranco Fini (Alleanza Nazionale) vriend en vijand door in oktober 2003 plots voor de toekenning van gemeentelijk stemrecht aan migranten te pleiten. In Letland en Litouwen wordt erover gediscussieerd. En in het Europees Parlement werd zopas het zogeheten Moraes-rapport goedgekeurd, waarin voor de toekenning van het stemrecht aan migranten wordt gepleit. Het zijn trouwens de Belgen die daar de grootste problemen over maakten. Hoe je het ook wendt of keert, De Gucht en de zijnen hebben ongelijk als ze beweren dat het een voorbijgestreefde discussie is die in de rest van de wereld volledig afgerond is.

Buiten Europa houdt het thema Korea en Japan al enkele jaren in de ban. In Canada kennen onderdanen van het Gemenebest stemrecht en - toegegeven, veel is het niet - in de Amerikaanse staat Maryland zijn er enkele gemeenten met stemrecht voor niet-Amerikanen. In Peru, IsraŽl, Uruguay, Colombia, Bolivia, Venezuela, ArgentiniŽ, Burkina Faso, Chili en Nieuw-Zeeland mogen niet-staatsburgers meestemmen. Die laatste twee landen (Chili en Nieuw-Zeeland) verlenen trouwens op een veel verregaander manier het kiesrecht op alle politieke niveaus aan buitenlanders en hebben bovendien een heel open nationaliteitswetgeving. De heren VLD'ers vergissen zich dus ook al als ze zeggen dat een versoepeling van de nationaliteitswetgeving en de toekenning van stemrecht aan niet-staatsburgers elkaar uitsluiten en dat BelgiŽ daardoor een unicum zou zijn. Ook dat is niet waar.

Ik ben de laatste om te beweren dat het migrantenstemrecht een mirakeloplossing is waarmee de positie van migranten ineens spectaculair zal verbeteren. Maar het is nog veel grotere onzin te beweren dat het gemeentelijk stemrecht in Nederland een negatief effect gehad heeft. Uit de vergelijking van collega-socioloog Ruud Koopmans leren we alleen dat Duitsland wat de arbeidsparticipatie van allochtonen betreft, beter scoort dan Nederland. Daarvoor zijn vele redenen te bedenken. De link leggen met het multiculturele minderhedenbeleid in Nederland, is een hoogst betwistbare en louter speculatieve stap. De Nederlandse parlementaire onderzoekscommissie kwam trouwens niet tot de conclusie dat de integratiepolitiek mislukt is, zoals de VLD'ers terloops beweren, maar concludeerde wel dat er nog meer inspanningen op het vlak van minderhedenbeleid moesten worden geleverd. O ja, en Pim Fortuyn vond lokaal stemrecht voor alle inwoners trouwens de logica zelve.

De belangrijkste argumenten voor de toekenning van het gemeentelijk stemrecht aan niet-EU-burgers zijn intussen bekend. Ik breng nog even drie punten in herinnering. Vanuit democratisch oogpunt is het wenselijk dat al wie 'duurzaam' in een bepaalde gemeente woont en daar belastingen betaalt, via verkiezingen mee het lokale beleid kan bepalen. Het is aangeraden dat de officiŽle woonplaats van een persoon, volgens het 'ingezetenschapsprincipe', primeert boven de nationaliteit om de kiesgerechtigdheid op het gemeentelijke niveau te bepalen. Als een inwoner van Charleroi naar pakweg Antwerpen verhuist, zal die persoon daar het kiesrecht genieten zodra hij of zij daar enkele maanden gedomicilieerd is. Het zou logisch zijn dat dat zowel voor niet-Belgen als voor Belgen geldt.

Het valt verder moeilijk te rechtvaardigen dat bijvoorbeeld een Noor, zelfs als die hier al lang woont, niet aan de gemeenteraadsverkiezingen in BelgiŽ mag deelnemen, terwijl een Fin dat wel mag. Pas verhuisde Nederlanders zonder de Belgische nationaliteit (en zonder de intentie die ooit te verwerven) genieten vandaag het gemeentelijk kiesrecht. Een Marokkaan of Zwitser die hier al jaren woont en de Belgische nationaliteit niet kan of wil verwerven, moet aan de kant blijven staan. Net zoals dat het geval is voor EU-burgers, moet het volgens mij voor niet-EU-burgers mogelijk zijn op het lokale niveau politiek te participeren zonder de nationaliteit van het gastland aan te nemen.

Ten slotte verhoogt het lokale kiesrecht de electorale druk op een aantal gemeentelijke overheden om zich veel actiever voor de meest verwaarloosde buurten in te zetten - wat overigens ook in het voordeel is van de kiesgerechtigde kansarme Belgen die er wonen.

Het klopt misschien dat de polarisering en het eindeloos rekken van de discussie electoraal gezien geen goede zaak zijn. Wat dat betreft, moet de VLD zelf maar zijn rekening maken. Maar als het Vlaams Blok bij de volgende verkiezingen opnieuw een monsterscore haalt, zal dat heus niet (alleen) aan het debat over het migrantenstemrecht liggen. Laten we ons niet blindstaren op een symptoom (de polarisatie rond het migrantenstemrecht) van een dieperliggend probleem: de moeizame omgang van een deel van Vlaanderen met diversiteit en de gevolgen van globalisering. De groei van uiterst-rechts verkleint ,,het maatschappelijk draagvlak om ingrijpende stappen te zetten'', zo schrijven de VLD'ers.

Over migrantenstemrecht kun je vandaag de dag beter je mond houden, ook al heb je de beste argumenten, zo lezen we verder tussen de regels. Naar mijn bescheiden mening brengt zo'n houding weinig zoden aan de dijk. Het tij keer je niet door op de rem te gaan staan en te hopen dat de mensen op termijn het licht wel weer zullen zien. Beleidsmakers moeten de ambitie hebben zelf een maatschappelijk draagvlak te creŽren voor noodzakelijke ingrepen.

De VLD-kamerleden zeggen dat zij vertrouwen en wederzijds engagement omtrent een gemeenschappelijk samenlevingsproject nastreven. Een belangrijke uitdaging is in dat geval de verbetering van de situatie in de achtergestelde buurten, bijvoorbeeld door de werkloosheid bij allochtonen aan te pakken en de kwaliteit van het onderwijs in alle scholen te garanderen. Dat lijken mij vandaag noodzakelijke ingrepen, waarvoor een draagvlak moet worden geforceerd. Maar een ambitieus, controleerbaar en efficiŽnt integratiebeleid is er nog altijd niet, mede uit vrees voor de perceptie dat allochtonen te veel in de watten worden gelegd. Zo blijven we natuurlijk in een vicieuze cirkel zitten. En als een simpele (en goedkope!) beslissing als de toekenning van het gemeentelijk kiesrecht aan niet-EU-burgers al zo'n opgave is, moet op dat front niet meteen beterschap verwacht worden.

(De auteur is politicoloog. Hij is verbonden aan de KU Brussel en de KU Leuven.)

03/02/2004

Dirk Jacobs

©Copyright De Standaard